Je hebt een civiele procedure gewonnen. Misschien als eiser, misschien omdat je je succesvol hebt verweerd tegen een claim. Dan komt al snel de vraag: krijg je nu al je kosten vergoed?

Het korte antwoord is: meestal niet. En dat verrast veel ondernemers.

Hoewel de rechter de verliezende partij vaak veroordeelt in de proceskosten, dekt die vergoeding in de praktijk lang niet altijd je werkelijke kosten. Hoe dat zit, lees je hieronder.

Welke kosten spelen bij een procedure?

Procederen brengt verschillende soorten kosten met zich mee. Denk aan het griffierecht, deurwaarderskosten voor het uitbrengen van de dagvaarding, eventuele kosten van deskundigen en natuurlijk de kosten van je advocaat of gemachtigde.

Daarnaast kunnen ook nakosten en buitengerechtelijke incassokosten een rol spelen. Die worden echter niet allemaal op dezelfde manier beoordeeld of vergoed.

Juist dat onderscheid is belangrijk om te begrijpen wat je uiteindelijk terugkrijgt.

Wat wordt meestal wél vergoed?

Als de rechter een proceskostenveroordeling uitspreekt, bestaat die doorgaans uit twee onderdelen: de zogenoemde verschotten en een forfaitaire vergoeding voor juridische bijstand.

De verschotten zijn de directe kosten van de procedure, zoals het griffierecht en de kosten van de deurwaarder. Ook bepaalde kosten van deskundigen of getuigen kunnen hieronder vallen. Deze posten worden in de regel daadwerkelijk vergoed.

Daarnaast begroot de rechter vaak ook de nakosten. Dat zijn kosten die na het vonnis ontstaan, bijvoorbeeld voor het betekenen van het vonnis of verdere executiemaatregelen.

Waarom krijg je advocaatkosten niet volledig vergoed?

Hier ontstaat in de praktijk de meeste verwarring.

In gewone civiele zaken worden advocaatkosten vrijwel nooit volledig vergoed. De rechter past het zogenoemde liquidatietarief toe: een forfaitair systeem waarbij de vergoeding afhankelijk is van het financiële belang van de zaak en de proceshandelingen die zijn verricht.

Daardoor staat de toegekende vergoeding vaak in geen verhouding tot de werkelijke kosten. Zeker bij complexere of langdurige procedures blijft een aanzienlijk deel van de advocaatkosten voor eigen rekening.

Buitengerechtelijke incassokosten: aparte beoordeling

Buitengerechtelijke incassokosten vallen buiten de proceskostenveroordeling en worden afzonderlijk beoordeeld.

Bij consumenten geldt de wettelijke incassostaffel dwingend. Je kunt daar niet ten nadele van de consument van afwijken.

In B2B-relaties ligt dat anders. Daar kun je in beginsel afwijkende afspraken maken over incassokosten, bijvoorbeeld in algemene voorwaarden. Wel geldt dat buitensporige bedragen door de rechter kunnen worden gematigd tot een redelijk niveau.

Voor ondernemers is dit met name relevant bij incassozaken. Ook als je de hoofdsom toegewezen krijgt, betekent dat nog niet automatisch dat ook de incassokosten volledig worden vergoed.

Wanneer krijg je wél (bijna) alles vergoed?

Een volledige proceskostenvergoeding is in gewone civiele zaken uitzonderlijk, maar niet onmogelijk.

Dat speelt met name in twee situaties.

Ten eerste bij misbruik van procesrecht of onrechtmatig procederen. De lat daarvoor ligt hoog. Het moet gaan om evidente gevallen, bijvoorbeeld wanneer een partij een kansloze vordering instelt of een duidelijk ongegrond verweer voert en daarmee de wederpartij onnodig op kosten jaagt.

Ten tweede in intellectuele eigendomszaken. In dat soort procedures kan de in het gelijk gestelde partij aanspraak maken op vergoeding van redelijke en evenredige proceskosten. Dat is een ruimere regeling dan in gewone handelszaken, al toetst de rechter ook hier of de gevorderde kosten redelijk zijn.

Wat als beide partijen deels gelijk krijgen?

Het komt regelmatig voor dat partijen over en weer op punten gelijk krijgen. In dat geval kan de rechter de proceskosten compenseren.

Dat betekent meestal dat iedere partij de eigen kosten draagt. Ook hier geldt dus dat winnen niet automatisch betekent dat de ander jouw kosten betaalt.

Praktische conclusie

Een procedure winnen betekent niet dat je financieel quitte speelt. Griffierecht en deurwaarderskosten worden doorgaans vergoed, maar advocaatkosten slechts gedeeltelijk.

Voor MKB-ondernemers ligt hier een belangrijke les. Kijk voordat je gaat procederen niet alleen naar je juridische positie, maar ook naar de kosten-batenverhouding.

Zelfs met een sterke zaak kan procederen financieel anders uitpakken dan je vooraf verwacht. Door daar vooraf bewust naar te kijken, voorkom je verrassingen achteraf en maak je betere strategische keuzes.