Een leverancier levert te laat, een opdrachtgever betaalt niet of een dienstverlener levert onder de maat. In de praktijk komt het regelmatig voor dat een contract niet wordt nagekomen.

De eerste reflex is vaak: wat zijn mijn rechten? Maar de betere vraag is: wat wil je bereiken?

Wil je alsnog nakoming? Druk zetten? Je schade vergoed krijgen? Of juist van het contract af? Die keuze bepaalt welke juridische route het meest effectief is.

Stap 1: is er sprake van een tekortkoming?

Van een tekortkoming is sprake als de wederpartij niet, niet op tijd of niet behoorlijk nakomt. Denk aan te late levering, ondeugdelijke prestaties of het uitblijven van betaling.

Wordt die tekortkoming aan de wederpartij toegerekend, bijvoorbeeld op grond van schuld, wet, contract of verkeersopvattingen, dan spreken we van wanprestatie. Alleen bij overmacht ontbreekt die toerekenbaarheid. Er kan dan nog steeds sprake zijn van een tekortkoming, maar in beginsel niet van een recht op schadevergoeding.

Stap 2: wanneer speelt verzuim?

Voor veel juridische stappen is verzuim een cruciaal vereiste. Dat geldt met name als je de overeenkomst wilt ontbinden of als je schadevergoeding wilt vorderen in plaats van nakoming.

Verzuim ontstaat meestal nadat je de wederpartij schriftelijk in gebreke hebt gesteld en een redelijke termijn hebt gegeven om alsnog na te komen. Blijft nakoming binnen die termijn uit, dan treedt verzuim in.

In sommige situaties is een ingebrekestelling niet nodig. Bijvoorbeeld als nakoming blijvend onmogelijk is, als een fatale termijn is overschreden of als de wederpartij duidelijk maakt dat hij niet meer zal nakomen.

Stap 3: kies je strategie

Afhankelijk van je doel heb je verschillende juridische opties. Het is belangrijk om die niet door elkaar te gebruiken, maar bewust te kiezen.

Als je vooral wilt dat de afspraak alsnog wordt nagekomen, ligt een vordering tot nakoming voor de hand. In dat geval kun je vaak ook aanvullende schadevergoeding vorderen, bijvoorbeeld voor extra kosten of gemiste omzet.

Wil je druk zetten zonder direct te escaleren, dan kan opschorting effectief zijn. Je schort dan je eigen verplichtingen tijdelijk op zolang de wederpartij niet nakomt. Voorwaarde is wel dat jouw opschorting in redelijke verhouding staat tot de tekortkoming.

Soms wil je de prestatie helemaal niet meer ontvangen. In dat geval kun je kiezen voor vervangende schadevergoeding. Je laat de wederpartij dan niet meer nakomen, maar vordert een geldelijke compensatie. Daarvoor is wel vereist dat de wederpartij in verzuim is en dat je schriftelijk duidelijk maakt dat je schadevergoeding in plaats van nakoming verlangt.

Tot slot kun je de overeenkomst ontbinden. Dat is vaak de meest verstrekkende stap. Ontbinding is mogelijk bij een voldoende ernstige tekortkoming, doorgaans nadat verzuim is ingetreden. Niet elke tekortkoming is daarvoor voldoende; de tekortkoming moet de ontbinding, met haar gevolgen, kunnen rechtvaardigen. In veel gevallen kan ontbinding buitengerechtelijk, door middel van een duidelijke schriftelijke verklaring.

Wat zijn de gevolgen van ontbinding?

Ontbinding maakt de overeenkomst niet ongedaan alsof deze nooit heeft bestaan. De ontbinding werkt niet terug.

Wel worden partijen bevrijd van verplichtingen die nog niet zijn nagekomen. Voor prestaties die al zijn verricht, ontstaan zogenoemde ongedaanmakingsverbintenissen. Dat betekent dat wat mogelijk is wordt teruggedraaid, en dat, als dat niet meer kan, een waardevergoeding in beeld komt.

Kijk verder dan alleen de wet

In de praktijk wordt je positie niet alleen bepaald door de wet, maar vooral door wat je hebt afgesproken in je contract en algemene voorwaarden.

Daarin kunnen bijvoorbeeld bepalingen staan over klachttermijnen, vervaltermijnen, aansprakelijkheidsbeperkingen, boetes of specifieke regels over ingebrekestelling en ontbinding. Die kunnen je mogelijkheden aanzienlijk versterken of juist beperken.

Praktische conclusie

Als een wederpartij niet nakomt, heb je als ondernemer meerdere juridische instrumenten tot je beschikking. De kunst is niet om ze allemaal tegelijk in te zetten, maar om een bewuste keuze te maken die past bij je doel.

Wil je nakoming afdwingen, druk uitoefenen, schade verhalen of juist van de overeenkomst af? Die vraag bepaalt je strategie.

Door eerst je contract, je positie en je doel helder te krijgen, voorkom je dat je stappen zet die juridisch niet optimaal zijn of zelfs averechts werken.

Sta je voor zo’n situatie, dan loont het om dit vooraf goed te laten beoordelen. Dat vergroot de kans op een snelle en financieel verstandige oplossing aanzienlijk.