Als een klant niet op tijd betaalt, heeft dat direct impact op je onderneming. Je mist liquiditeit, kunt minder investeren en loopt onnodig risico. De wet geeft je daarom de mogelijkheid om rente in rekening te brengen. Dat is niet alleen een vergoeding voor je gemiste rendement, maar ook een effectief drukmiddel richting je klant.

De vraag is alleen: welke rente geldt wanneer?

Twee soorten wettelijke rente

Als je niets hebt afgesproken over rente in je contract of algemene voorwaarden, val je terug op de wet. Die kent twee soorten wettelijke rente.

Gewone wettelijke rente (art. 6:119 BW)

De gewone wettelijke rente geldt in alle gevallen waarin geen sprake is van een handelstransactie. Denk bijvoorbeeld aan vorderingen op consumenten, schadevergoedingen of onverschuldigde betalingen.

Het rentepercentage wordt periodiek vastgesteld door de overheid. De rente wordt berekend over het openstaande bedrag en kan na verloop van tijd oplopen, onder meer doordat rente-op-rente kan ontstaan.

Wettelijke handelsrente (art. 6:119a BW)

Bij transacties tussen bedrijven onderling, of tussen bedrijven en overheden, geldt de wettelijke handelsrente. Deze is van toepassing op betalingsverplichtingen uit overeenkomsten tot het leveren van goederen of diensten.

De handelsrente ligt doorgaans aanzienlijk hoger dan de gewone wettelijke rente en wordt eveneens periodiek vastgesteld. Ook hier kan rente-op-rente een rol spelen.

Van belang is dat de wettelijke handelsrente alleen geldt voor de primaire betalingsverplichting uit de overeenkomst, zoals de factuur voor geleverde goederen of diensten. Voor andere vorderingen, zoals schadevergoeding of onverschuldigde betaling, blijft de gewone wettelijke rente van toepassing. Of wettelijke handelsrente van toepassing is, hangt dus af van de vraag of de rente wordt berekend over de directe tegenprestatie uit de handelsovereenkomst zelf, en niet over afgeleide vorderingen.

Wettelijke rente versus contractuele rente

Het recht op wettelijke rente volgt rechtstreeks uit de wet. Je hoeft hierover niets op te nemen in je overeenkomst of algemene voorwaarden. Ook hoef je niet afzonderlijk aan te tonen dat je schade hebt geleden door de te late betaling; de rente wordt gezien als een forfaitaire vergoeding voor vertragingsschade.

Je kunt hiervan wel afwijken door een contractuele rente af te spreken. In dat geval geldt bij te late betaling niet de wettelijke rente, maar het afgesproken percentage. In B2B-relaties heb je hierin in beginsel veel vrijheid.

Bij consumenten ligt dat anders. Een te hoge rente kan worden aangemerkt als een oneerlijk beding en door de rechter worden vernietigd. In dat geval val je alsnog terug op de wettelijke rente. Het is dus belangrijk om bij consumenten zorgvuldig te zijn met de hoogte en formulering van je renteclausule.

Wanneer mag je rente in rekening brengen?

Rente kun je pas vorderen vanaf het moment dat je klant in verzuim is. Wanneer dat moment intreedt, verschilt per situatie.

Bij consumenten geldt in de praktijk dat verzuim meestal pas ontstaat nadat je een schriftelijke ingebrekestelling hebt gestuurd, waarin je een redelijke termijn geeft om alsnog te betalen. Alleen als uitdrukkelijk een fatale betalingstermijn is overeengekomen, kan verzuim automatisch intreden na het verstrijken van die termijn. Niet elke betalingstermijn is automatisch fataal; het moet uit de formulering en de omstandigheden duidelijk zijn dat overschrijding direct tot verzuim leidt.

Het is daarom verstandig om altijd een duidelijke betalingstermijn op te nemen in je offertes, contracten en facturen. Daarmee creëer je helderheid over wanneer een betaling te laat is. Stuur je een ingebrekestelling, dan is het raadzaam om daarin ook te vermelden dat bij uitblijven van betaling rente verschuldigd is.

Bij handelstransacties tussen bedrijven ligt dit anders. Als geen uiterste betaaldatum is afgesproken, treedt verzuim van rechtswege in na verloop van dertig dagen. Dat moment wordt bepaald aan de hand van de omstandigheden, bijvoorbeeld dertig dagen na ontvangst van de factuur, na ontvangst van de prestatie of na aanvaarding daarvan. Deze termijnen volgen uit de wet bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties, waarin de Europese richtlijn is geïmplementeerd.

In B2B-verhoudingen kun je afwijkende betalingstermijnen afspreken, zolang die niet in strijd zijn met dwingend recht of kennelijk onredelijk zijn, bijvoorbeeld bij extreem lange betalingstermijnen ten nadele van een MKB-ondernemer.

Tot slot geldt dat rente alleen verschuldigd is als sprake is van een toerekenbare tekortkoming in de betaling. Als er sprake is van overmacht aan de kant van je klant, of als jij zelf tekortschiet in de nakoming, dan ontbreekt die grondslag en kun je in beginsel geen rente vorderen.

Praktisch: gebruik rente bewust

In de praktijk laten ondernemers hier vaak kansen liggen. Rente is niet alleen een juridische vergoeding, maar ook een effectief middel om betalingsgedrag te sturen. Door duidelijke afspraken te maken over betalingstermijnen en rente, versterk je je positie aanzienlijk.

Het opnemen van een goed geformuleerde renteclausule in je algemene voorwaarden kan daarbij het verschil maken tussen moeten wachten op betaling en actief kunnen sturen op tijdige nakoming.

Tot slot

Het verschil tussen gewone wettelijke rente en wettelijke handelsrente is juridisch helder, maar in de praktijk vooral relevant voor de vraag hoeveel je kunt vorderen en wanneer.

De wettelijke rente geldt als vangnet. Wil je meer grip op je debiteurenpositie, dan is het verstandig om bewust na te denken over contractuele rente en duidelijke betalingsafspraken.

De exacte percentages van de wettelijke rente en de wettelijke handelsrente wijzigen regelmatig. De actuele tarieven zijn te vinden op de website van de Rijksoverheid en gespecialiseerde rekentools.